Boşanma Davalarında Kripto Varlıkların Paylaşımı

Öylesine bir çağda yaşamaya başladık ki daha önce duymadığımız terimleri duymaya başlasak da hâlen bu yeni terimlerin nasıl çalıştığını ne işe yaradıklarını nereden elde edilebileceğini çoğumuz anlamıyor veya anlamakta zorluk çekmektedir. Kredi kartının 1950’lerde ilk ortaya çıkışında ve sonrasında da insanlar bir karton parçasının (ilk çıkan kredi kartı kalın bir kartondan hazırlanmıştı) nasıl bir ödeme aracı olabileceğini, kimin, nereye, nasıl ödeme yapacağının şaşkınlığını yaşamaktaydı. Onlarca yıl süren bu şaşkınlık şu gün küçük çocukların dahi mantığını, işleyişini çözdüğü bir nitelik hâline gelmiştir.

Şu gün ise kredi kartının ilk çıkışındaki kafa karışıklığı ve anlamaya çalışma gayreti yerini, Blokchain teknolojis, Ledger, Trezor, soğuk cüzdan, Bitcoin, Ethereum, Ethereum tabanlı akıllı sözleşmeler, NFT, Metaverse gibi onlarca dijital varlığa bırakmıştır. Anlamasak, kavrayamasak da şu çağda bu dijital varlıkla birer gerçeklik olmasının yanında yerine göre büyük maddi değerler, kaynaklar şekline bürünmüştür. Evi, arabası, bankada parası olmayan bir kişi, aynında taşıdığı flashdisk içerisinde milyonlarca TL tutarında dijital paraya, dijital bir değere sahip olması pekâlâ mümkün duruma gelmiştir.

Hukukunda böylesi devasa değişikliklere yanıt vermesi, kendini yeni olaylara uyarlaması oldukça zaman alabilmektedir. Bu durumlarda uygulama mevcut kanun maddelerini yeni gelişmelere uyarlamaya çalışarak bir noktaya kadar çözüm sağlayabilmektedir.

Bu noktada aklımıza boşanma davalarında, edinilmiş mallara katılma rejimlerinin söz konusu olduğu evliliklerde bu dijital varlıkların malvarlığı değerlerine nasıl dahil edileceği, bunun mümkün olup olamayacağı soruları akıllara gelebilir. Elle tutulamayan, sanal bir alemdeki bir değerin olup olmadığı nasıl bulunabilir? Bulunsa dahi nasıl malvarlığına dahil edilebilir? Hangi mahkeme kararı, hangi makama yazılacak, dijital varlık nasıl edinilmiş mala dahil edilecek, nasıl takip edilecek? Bunun gibi yüzlerce soru…

Sermaye Piyasası Kanununda (6362) 2024 yılı içerisinde 7518 sayılı kanunla yapılan değişikliklerle kripto varlıklarla ilgili birtakım düzenlemeler, tanımlar yapılmıştır. Kanun kripto varlıkları; "dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji aracılığıyla elektronik ortamda oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayrimaddi varlıklar" şeklinde tanımlamıştır.   

Bu tanım sayesinde kripto varlıkların boşanma davalarında malvarlığı olarak konu edilebilmelerinin önü açılmıştır. Böylece evlilik birliği devam ederken eşlerin maaş, ticari kazanç veya diğer gelirleriyle satın alınan her türlü kripto para, token veya NFT edilmiş mal kavramına dahildir. Ayrıca, eşlerden birinin evlilik öncesi sahip olduğu bir kripto varlığın evlilik süresince elde ettiği gelirler de (staking, temettü, airdrop vb), TMK m. 219/4 uyarınca edinilmiş mal kabul edilir. Fakat eşlerden birinin evlenmeden önce sahip olduğu, evlilik sırasında miras yoluyla kendisine intikal eden veya karşılıksız kazandırma (hediye/bağış) yoluyla elde ettiği kripto varlıklar kişisel mal sayılır ve kural olarak paylaşıma dahil edilmez.   

Kripto varlıkların kişisel mal noktasında dikkat edilmesi gereken husus, bir eşin evlilik öncesi aldığı örneğin bir adet Bitcoinin, evlilik süresince sadece değerinin artması (sermaye kazancı), Türk hukukuna göre edinilmiş mal olmayıp kişisel malın doğal değer artışıdır. Ancak aynı Bitcoinin staking yoluyla yeni tokenler üretmesi bir "gelir" niteliği taşıdığından, bu yeni üretilen kripto varlıklar edinilmiş mal sayılması gerektiği kanaatindeyim.

Buradaki sorun, dijital varlıkları tespit etmek ve bunları malvarlığına yansıtılmasını sağlamaktır. Geleneksel malvarlığı unsurlarının aksine, kripto varlıkların mülkiyetini belgeleyen bir devlet sicili bulunmamaktadır. Bu durum boşanma sürecinde mal kaçırmak isteyen eşlere, dijital varlıklara, cüzdanlara yönlenmesini en iyi alternatif olarak önlerine sunmaktadır.

Tespit nasıl yapılacak? Buradaki en önemli soru da budur. Mahkemeler, kripto varlıkların varlığını ve miktarını tespit etmek için hem geleneksel bankacılık verilerini hem de modern dijital adli bilişim yöntemlerini kullanabilirler. Çünkü Kripto varlık sistemine giriş genellikle banka hesapları üzerinden gerçekleşmektedir. Mahkeme kararıyla celp edilebilecek banka dökümlerinde, borsa platformlarına (Binance, Paribu, BTCTurk vb) yapılan transferlerden kolayca kripto varlık tespit edilmesi mümkündür.

Zorda olsa eşe ait e-postalarındaki borsa onay mesajları, telefonundaki mobil uygulamalar, SMS doğrulama kodları ve tarayıcı geçmişindeki dijital izler, gizlenen cüzdanların varlığını ispatlayan ikincil delillerdir. Ancak bunların elde edilmesi bir mahkeme kararı gerektirmesinin yanında inceleme aşamasına kadar yok edilmeleri, silinmeleri oldukça kolaydır.    

Son olarak adli bilişim uzmanlarından yardım istenilerek Blokchain üzerindeki her transferin kalıcı bir iz bıraktığı gerçeğinden hareketle, "on-off ramp" olarak adlandırılan giriş ve çıkış noktalarını analiz edilerek bir tespitin yapılması da mümkündür.