Kimse “Anlamayı” Tamamlayamadı

Hayat, tüm hayallerimize ulaşmaya yetmeyecek. Görünen şu ki, dünyamız şekillenirken içimizdeki parçalar da asla tamama ermeyecek. Duygusal değerlerle, bilişsel kavramlarla, gerçek yargılarla ya da hayatı bloke eden tuzaklarla en geniş yelpazede tanışsak bile bilme, öğrenme ve anlama yolculuğumuz bitmeyecek. Bugüne kadar kimse “anlamayı” tamamlayamadı.

Elbette insan, kendisiyle ilgili “evet”leri sık sık duymak, kabul görmek, tercih edilmek istiyor. Kendi tercihlerimizi kendimiz yapıyoruz; lakin yeri geldiğinde onlardan vazgeçmeyi aklımızın ucundan bile geçirmiyoruz. Bize “hayır” denmesine tahammülümüz yok.

 Kıvır kıvır, tel tel durmadan yeşeren hislerimiz zaman zaman yüzünü ekşitecektir. Bir tek teline kıyamadığımız düşlerimiz de elbette yanılacak, yenilgileri tadacak. Ama onları her an canlı tutmaktan, yeniden heyecana getirmekten sorumluyuz.

Çünkü zihnimiz aksini iddia etse de zaman ve mekân, geleceğe atfedilen bir mülkiyet değil. Hakikat gözüyle bakmaya çalışanlar, her şeyin zaten tükenmek üzere var olduğunu bilir.

İnsan hem sevdiği hem de korktuğu zamanını, yani “şu anı”, hep ileriye havale ediyor. Bugünden kurtulma planımızı yaparken; sonuca, muhteşem finale, o büyük varışa kitleniyoruz. İleriye ertelenen hedefler ve hayat hikâyemizin kuruluşu için sürekli sonraya odaklanmak, hayatın öz doğasını delirtiyor.

Bu kemikleşmiş zihinsel yapı, nihayetinde her birimizin içinde kendi hapishanelerini açmasına vesile oluyor. Kendi yarattığımız bu kısır döngünün içinde çıkış formülü arıyoruz. Oysa seçimlerimizin ve yanlış tercihlerimizin fırtınası çoğu zaman varlığımızı sarsıyor.

Kaç insan kendi tuzaklarından kaçmayı başarıp mutluluklara, sevinçlere, yapıcı ve onarıcı bir özgürlüğe karışabilir ki?

Hayat hep sevdiğimiz gibi olgunlaşmıyor. İstifini bozmadan ilerleyen ve hep doğru cevapları olan bir sınav değil ki hayat. Planlamadığımız sevinçler, ağlaşmalar, yoksulluklar ve suçlar boynumuza dolanacak. Sırtımızda hep bir çuval düş kırıklığı olacak, tabii ki.

Tüm bu etkileşimlere maruz kalmadan büyük doğruların keşfi mümkün mü?

Zaten âna, güncel çağa, anlamlı duygulara, derin hislere ve yeni düşüncelere yaklaşmadıkça varlığımız her an kazaya uğrayabilir. Unutmamak gerekir ki en iyi yüzyıllarda, güçlü bilgeliklerle örülen antik dönemlerde bile dertsiz, tasasız, zorluk olmadan ve ters akıntılara kapılmadan hayatın içine girilmedi.

O halde yaşam için önemli ve öncelikli olan değerleri; zarafeti, empatiyi, aşkı, sevgiyi, özgürlüğü ve barışı aramak için uzağa gitmeye gerek yok. Bu değerler, her karanlığa tutulması gereken bir ışıktır. Eğer bu ışık içimizde dolanıyorsa, bugün daha iyi olacak demektir. Bugün karanlıksa, yarının aydınlık olacağını iddia edemeyiz.

Yani iyi ve doğru değerler üretmek, yaratıcılığı çoğaltmak için dünyanın en demokratik, en özgürlükçü ve en mükemmel sisteminin kurulmasını beklemeye de gerek yok. Duygularımız özgürleşiyorsa, hislerimiz korkusuzsa, fikir ve düşüncelerimiz de hür büyüyecek.

Kısacası, en büyük kural koyucu insanın kendisidir. Belki de biz insanlar, mükemmel sistemler düşlerken kendi kendimize icat ettiğimiz kurallarla gerçek yanıtları pas geçiyoruz.

Oysa biliyoruz ki insan, biyolojik olmanın yanında; duygusal, psikolojik, hissiyatlı, sezgili ve hassas bir varoluşa sahip. Bunları rafa kaldırmaya çalışmak kalbi paralamaktır; hissizliğe gömülmektir.

Elbette her şey kendiliğinden mükemmelleşmez. Hayat yeni ipuçlarıyla doludur; ama yeniyi bulabilmek için kafamızı katı ve değişmez idealardan kurtarmalıyız. Yan yana ezilip birlikte direnmeyi öğrenmedikçe yaraları da saramayız.

Biz insanlar çoğunlukla her şeyi bir sonuca bağlama ya da bir kalıba oturtma yanılgısına düşüyoruz, dedik ya…

Mesela duygular...

Duygular her zaman bir mantık çerçevesine ya da mutlu sona ihtiyaç duymaz. Tıpkı yazılan bir şiirin illa birine okunması gerekmediği, sadece var olmasının yettiği gibi...

Oysa hepimizin yaratıcı, yaşatıcı ve barışçıl coşkuya odaklanması gerekiyor. Bir insan, tüm umudunu gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belli olmayan bir “sonuca” bağlanmadığında özgürleşir.

Belki de mesele tam burada başlıyor: Hayatı, gerçekleşmesini beklediğimiz bir sonucun arkasından sürüklemek yerine, yaşanmakta olanın içinde anlamlandırabilmekte.

Hayatın her evresinde sevmeyi bilen, türkünün içinde olan ve gece ile gündüze ellerini değdirenler sayesinde o karanlık kuyudan çıkabiliriz.

Kaynaklar ve Alıntılamalar:

Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı-Robert P. PIRSIG

Özgürlük ve Bilgi-M. Foucault

Sisifos Söyleni ve Başkaldıran İnsan-Albert Camus

Stoacı Düşünce-Epiktetos