ANONİM ORTAKLIĞIN HAKLI SEBEPLERLE FESHİNİ TALEP ETME

Anonim şirketlerin sona erme sebeplerinden bir tanesi de haklı sebeplerle feshini talep etmektir. Sona erme, eski deyimiyle infisah, yasada ve/veya ana sözleşmede öngörülen nedenlerden birinin gerçekleşmesi ile anonim şirketin kendiliğinden sona ermesidir. Dolayısıyla anonim şirketin bir karar almasına veya ihbarda bulunmasına gerek yoktur.

Sona erme, gerçekleştiği andan itibaren ileriye doğru (ex nunc) hüküm doğurur. Fesih nedeninin niteliğine ve yasanın öngördüğü kurallara göre fesih yetkisi bir kişiye, azınlığa, çoğunluğa, bir makama veya mahkemeye verilmiş olabilir.

Burada aklımıza fesih ve infisah arasında bir fark olup olmadığı gelebilir. İnfisah hâlinde ana sözleşmedeki veya kanundaki sayılan sebeplerden birinin gerçekleşmesi gerekir ki; bu hâlde anonim şirketin ayrı bir karar almasına gerek olmaksızın ileriye doğru (ex nunc) hüküm doğurur. İnfisahın oluşup oluşmadığı bir defi olarak ileri sürülebileceği gibi varlığı tespit davasıyla da belirlenebilir.

Fesih hâlinde ise ana sözleşme ve iflas şeklindeki genel sebeplerin yanında özel sebepler olarak organ eksikliği ve azınlığın haklı sebeplerle fesih istemi sayılabilir. Fesih için talepte bulunanların fesih yetkisinin bulunması gerekir. Fesih, gerçekleştiği anda ileri doğru (ex nunc) hüküm doğurur. Kanundaki veya ana sözleşmedeki fesih sebeplerinin gerçekleşmesi hâlinde fesih, şirketin tasfiyesi sürecini başlatır. Bu nedenle kural olarak tüm ticaret şirketlerinde olduğu gibi infisah sebebinin gerçekleşmesi, şirket tüzel kişiliğinin bir anda sona ermesi sonucunu doğurmaz. Sona ermenin gerçekleşmesi için anonim şirketin tasfiyeye girip, iç ve dış bağlarını çözmesi gerekir.

Anonim şirketler, TTK 529 ilâ 531 maddeleri uyarınca, genel ve özel sebepler olmak üzere iki şekilde sona ermektedir. Bu yazımızda genel sebepler üzerinde kısaca durulacaktır.

Genel olarak anonim şirketler aşağıda da belirtildiği üzere kanundan doğan sebeplerden dolayı sona ermesi mümkün olduğu gibi ana sözleşmeye yazılacak birtakım sebepler dahilinde de sona erebilir (TTK m. 529).

Buna göre anonim şirketler:

-Ana sözleşmede, anonim şirket için belirlenmiş olan sürenin dolması (TTK m. 529/1-a),

(Sürenin sona ermesine rağmen şirket işlemlerinin, ticaretinin fiilen devam etmesi hâlinde şirket, belirsiz süreli bir hal almış olacaktır. Bu şirket sona ermeyip, ticari hayatına devam edecektir.),

-İşletme konusunun gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesi (TTK m. 529/1-b),

-Ana sözleşmede öngörülmüş herhangi bir sona erme sebebinin gerçekleşmesi (TTK m. 529/1-c),

-TTK m. 421/3 ve TTK m. 421/4 maddelerine uygun olarak genel kurul kararı alınması (TTK m. 529/1-d), (Genel kurul kararı ile sona ermede, TTK 421 maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına uygun olarak tüm genel kurul kararlarında, yüzde yetmiş beş çoğunluk aranır.),

-Şirketin iflasına karar verilmesi (TTK m. 529/1-e),

-Kanunlarda öngörülen diğer hâllerde (TTK m. 529/1-f), sona ererler.

Kanunlarda öngörülen diğer sona erme sebeplerini ise;

- Kamu düzenine ve işletme konusuna aykırı işlemler,

- Muvazaalı iş ve faaliyetlerde bulunması nedeniyle aleyhine fesih davası açılması (TTK m. 210/3),

- Esas sermayenin üçte ikisinin kaybedilmesi hâlinde şirketin mahkemece iflasına karar verilmesi (TTK m. 376/2),

- Kuruluşta kanun ve ana sözleşme hükümlerine aykırılık (TTK m. 353/1),

- Şirketin amacının kanuna veya ahlaka aykırı bir hal alması,

- Anonim şirketin uyruğunun değişmesi,

- Merkezinin yurtdışına nakli şeklinde sayabiliriz.

Bir sonraki yazımızda özel sebeplerden dolayı sona erme sebepleri üzerinde durulacaktır.

(Kaynakça: GENCER, Hakan, Anonim Şirketlerde Azınlık ve Azınlık Hakları, Yargıtay Kararları Çerçevesinde, Güncellenmiş 2. Baskı, Ankara 2021.)