TOPLUMSAL YORGUNLUK VE ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK

Yolsuzluktan hırsızlığa, kayırmalardan göz yummalara, kaynakları talan etmekten soygunlara savrulduğumuz bu günlerde halkın büyük çoğunluğunda garip bir bezginlik ve teslimiyet gözlemliyorum. Özellikle AKP ye daha önceleri destek verip, geldiğimiz 25 yılda ülkenin nasıl talan edildiğini, peşkeş çekildiğini, kaynakların yağmalandığını, devlet sisteminin çökertildiğini görenler inanılmaz bir umutsuzluk ve umursamazlıktalar.

iktidarın yanlışlarını görmesine rağmen değişimin daha büyük bir risk taşıdığını düşünen insanlar var. “En azından bunları tanıyoruz” cümlesi, aslında güçlü bir siyasi onayın değil, belirsizlik korkusunun ifadesi.  Kayıptan kaçınan bu insanların bazıları mevcut sosyal yardımı, işini, çevresini ya da yaşam biçimini kaybetmekten korkuyor ve değişimi istemiyor.

Yıllarca destekledikleri siyasi hareketin ciddi hatalar yaptığını kabul etmek,  geçmiş tercihleriyle yüzleşmeleri anlamına geliyor ve bu oldukça cesaret gerektiren bir duruş. Örnek olarak benim ve benim gibi birçok arkadaşımın , Kemal Kılıçdaroğlu’nun bizde yarattığı kırgınlık ve kızgınlığı gösterebilirim.  Güvendiğimiz, kendisine inandığımız için çok pişman olduk ve onun aslında sol görüşe ne kadar büyük zarar verdiğini kabul etmek içimizi çok acıttı. Kılıçdaroğlu gerçeğiyle yüzleşmek bizi çok üzdü.

Çoğu insan böyle durumlarda  eleştirileri küçümseyerek, bu yüzleşmeyi   savuşturmayı uygun buluyor, bazıları da “Alternatifler de farklı değil” diyerek kendini aldatmaya sığınıyor. AKPnin masum seçmeni de çoğu zaman bu çelişkide doğrudan yana taraf olamıyor. Bu davranış biçimi bütün AKP seçmenleri için geçerli değil elbette, ekonomik çıkar, ideolojik yakınlık, liderlik algısı da hala verilen desteğin sebepleri.

Türkiye’de siyaset, ne yazık ki artık programların yarıştığı bir alan değil.  Din, yaşam tarzı, sınıf, bölge ve kültürel aidiyetlerin hunharca kullanıldığı bir savaş arenasındayız.
Kimi AKP yandaşları, yıllarca çürütülmüş bu ortamda artık AKPyi kendisini toplum içinde temsil eden bir kimlik alanı gibi görüyor. O yüzden de partiye yönelik eleştiriyi, kendi değerlerine yönelik bir saldırı olarak algılıyor. Kutuplaşma derinleştikçe iş “bizim tarafın hatası” ile “karşı tarafın salvosu” biçimini alıyor. AKP destekçisi , iktidarı eleştirirken “karşı cephe” ye geçmeyi  kendisine yediremiyor, ya da çıkarlarına uygun bulmuyor.

Şunu da kabul etmek gerekiyor ki sürekli geçim sıkıntısı yaşayan insanlar için siyasal tercih, soyut ilkelerden ibaret değil. İş güvencesi, sosyal yardım, barınma ve kamu hizmetlerine erişim gündelik hayatın somut gerçekleri ve siyasal tercihi AKP olmayan insanlar bu konularda zorluk yaşıyor. Aslında sosyal yardım, vatandaşın hakkı; onun için vergi veriyoruz. Güzel ülkemizde bize artık dayatılan “İnsanların bu haklarının  iktidarla kurdukları siyasi ilişkiye bağlı olduğu” fikrine boyun eğmemiz. “Bize oy vermeyen, hizmet alamaz” cümlesi rahatlıkla ifade ediliyor.  Siyaset bilimine kafa yoran bilim adamları “Klientelizm” ya da “Patronaj” adını verdikleri bu durumu inceliyorlar. Kamu kaynaklarının hak temelli değil, kişisel ya da siyasi sadakat üzerinden dağıtılması gerçeğinin ülkede yarattığı tahribat çok büyük boyutlara ulaşıyor.

Patronaj sisteminin kök saldığı toplumlarda, vatandaş, değişimi, bir fırsat değil, bir tehdit olarak da görüyor. Üstelik yolsuzluk ve kayırmacılık algısı, dürüst çalışmanın karşılığını alma inancını aşındırdığı için maliyet yalnızca bütçeden kaybolan para olmuyor, liyakat duygusu zayıflıyor, gençlerin gelecek beklentileri sarsılıyor ve kurumlara güven yok oluyor.

Yıllardır siyasete gönül veren bir insan olarak biliyorum ki,  iktidardan memnun olmamak, muhalefeti desteklemekle aynı şey değil. Bazı insanlar ekonomik yönetimi başarısız bulduğu, çuval çuval yapılan yolsuzlukları, talanı, çökmeyi gördüğü halde, muhalefetin ülkeyi daha iyi yöneteceğinden emin değiller. Bu nedenle bir skandalın kamuoyunda öfke yaratması, otomatik olarak oy davranışında aynı büyüklükte değişimi doğurmuyor. İşte tam da bu yüzden  muhalefetin görevi yalnızca iktidarın yanlışlarını göstermek olmamalı. Hukukun üstünlüğü, kamu kaynaklarının şeffaf yönetimi ve sosyal hakların siyasi tercihten bağımsız korunacağı konusunda somut, güvenilir bir programa halkı inandırmak ve güven sağlayıp destek almak şart, çünkü halkın desteği olmadan bu garabet sistemden kurtulmamız mümkün değil.
Yolsuzluğun, hukuksuzluğun, kayırmacılığın, suçun cezasız kalmasının sıradanlaşması, bazı insanların örgütlenme ve adalet talebini yüksek sesle savunmak için kolları sıvamasına sebep oluyor ama çoğu insanda toplumsal yorgunluk yaratıyor ve toplumun tepkisi “Öğrenilmiş çaresizlik” yüzünden  çok cılız kalıyor. İyi yönetim arayışı yok oluyor, korkulan belirsizlik sebebiyle kör sadakat savaşı kazanıyor.

Ez cümle : Kalıcı demokratik dönüşüme acilen ihtiyacımız var ve hayatımızın gerçekten iyileşebileceğine dair güvenin yeniden kurulması şart.