KRİPTO VARLIKLARIN HACZİ (4)

Seri olarak kaleme aldığımız kripto varlıkların haczi konusuna bu yazımızla son vereceğiz. Özellikle çok hızlı gelişen dijitalleşme fırtınasından nasibini alan finansal dijitalleşmenin sonuçlarından birisi olan kripto varlıklar ve bunların getirdiği sorunların çözümünde şu an için yetersiz kalan hukuk alanı, bu ve benzeri yazılarla daha da hızlı şekillenip dünya genelinde müşterek bir yapıya dönüşecektir.

Yurt dışındaki platforma nasıl ulaşılır?

Yabancı hizmet sağlayıcı nezdindeki kripto varlıklara ulaşmak için şu an için dünya genelinde tek bir sihirli formül yoktur. Ancak etkili birçok katmanlı strateji kurulabilir. Buradaki ilk adım, Türkiye’de mevcut alacağın hukukî temelini sağlamlaştırmaktır. Elde bir ilamın (mahkeme kararının), ilam niteliğinde belgenin, kesinleşmiş takip veya ihtiyati haciz kararının bulunması öncelikli hususlardır.

İkinci adım ise borçlunun yabancı platformla bağlantısını mümkün olduğu kadar güçlü delillerle gösterebilmektir. Türk banka hesaplarından yabancı borsaya yapılan transferler, kart hareketleri, SWIFT kayıtları, e-posta yazışmaları, KYC (Know Your Customer - Müşterini Tanı) onay ekranları, uygulama içi görseller, vergi beyanları, ticari defterler ve zincir üstü analiz raporları burada son derece önemlidir.

Üçüncü adımsa yabancı ülkeye gitmeden önce Türkiye bağlantılı bütün malvarlığı unsurlarına aynı anda yönelmektir. Çünkü yabancı bir ülkedeki infaz süreçleri oldukça zaman alacaktır. Bu süreçte borçlunun Türkiye’deki banka hesapları, yerli platform hesapları, şirket payları, araçları, taşınmazları ve üçüncü kişilerdeki alacakları üzerine haciz koydurmak çoğu dosyada en rasyonel yoldur.

Dördüncü ve son adım ise yabancı platformun bulunduğu ülkede yerel hukuk danışmanı desteğiyle geçici koruma tedbiri veya mahkeme kararı seçeneklerini araştırmaktır. Bazı hukuk sistemlerinde Türk mahkeme kararı tanınmadan da geçici bloke veya bilgi açıklama emri alınabilir. Bazılarında ise önce tanıma-tenfiz veya esas dava açılması gerekir.

Burada Türk mahkeme kararının yabancı ülkede kendiliğinden icra edilemeyeceği genel prensibi gözden kaçırılmamalıdır. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, yabancı ilamların Türkiye’de tenfizine ilişkin sistemi düzenlerken aslında evrensel bir mantığı da ortaya koyar. Bir devlet mahkemesinin verdiği kararın başka bir devlet ülkesinde cebri sonuç doğurabilmesi için o diğer devletin hukuk düzeninde ayrıca bir kabul veya icra prosedürü gerekir. Dolayısıyla ters yönden bakıldığında, Türk ilamının yabancı ülkede kullanılabilmesi için de ilgili ülkenin tanıma-tenfiz veya eşdeğer mekanizmasının işletilmesi gerekecektir.

Bazı dosyalarda mesele yalnızca özel hukuk alacağının tahsili değildir. Dolandırıcılık, bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle haksız kazanç, güveni kötüye kullanma, zimmet, suç gelirlerinin aklanması veya terörün finansmanı şüphesi gibi ceza hukuku boyutu varsa, savcılık soruşturması ve uluslararası adli yardımlaşma imkânları ayrıca önem kazanabilir. Bu yol doğrudan özel hukuk haczinin yerine geçmezse de platform üzerindeki hareketlerin tespiti, hesapların geçici olarak dondurulması veya veri saklama yükümlülüklerinin işletilmesi bakımından pratik etkisi yüksek olabilir.

Ayrıca suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin mevzuatta, kripto varlık transfer mesajlarındaki bilgi zinciri ve kimlik tespiti yükümlülükleri önemli hâle gelmiştir. Özellikle Türkiye bağlantılı noktada, banka veya yerli platform kayıtları bulunduğunda, yabancı platforma veya self-custody cüzdana giden akışın bir kısmı hukuken görünür hâle gelebilir. Bu da alacaklı bakımından hem delil hem de baskı stratejisi üretir.

Aslında kripto varlık haczinde asıl mesele, bu varlıkların çok süratli el değiştirmesinden dolayı hız, ispat ve koordinasyondur. Kripto varlık dosyalarında başarı çoğu zaman soyut hukukî tartışmayı kazanmakla değil teknik ve usulî olarak hızlı davranmakla ilgilidir. Çünkü kripto varlıklar son derece akışkan değerlerdir. Borçlu, haciz ihtimalini öğrendiği anda varlığı başka cüzdana, başka borsaya veya stablecoin’e dönüştürerek farklı bir katmana taşıyabilir. Bu nedenle delil toplama, platform tespiti, müzekkere talebi, tedbir başvurusu ve yabancı ülke stratejisinin mümkün olduğunca eşzamanlı yürütülmesi gerekir.

Özellikle alacaklı vekilleri bakımından, dosyaya sadece “bankalara haciz” talebinin yazılması artık yeterli değildir. Talepte açık şekilde kripto varlık hizmet sağlayıcıları, saklama kuruluşları, doğmuş ve doğacak hak ve alacaklar, müşteri hesapları, nakit bakiyeler, stablecoin ve sair dijital varlıkların belirtilmesi gerekir. Bunun yanında borçlunun yabancı platform kullandığına dair emarelerin dosyaya sunulması da icra müdürlüğünü harekete geçirme bakımından önemlidir.

Son söz olarak bugün itibarıyla dürüst hukukî değerlendirme kapsamında şunlar söylenebilir: Kripto varlıklar artık Türk hukuku bakımından egzotik ve erişilemez bir alan olarak görülemez. Merkezi platformlarda ve saklama kuruluşlarında tutulan varlıklar söz konusu olduğunda, icra hukuku araçları büyük ölçüde çalışmaktadır. Self-custody cüzdanlar ve yurtdışı platformlar söz konusu olduğunda ise sorun hukukî imkânsızlık değil tespit, erişim, tanıma-tenfiz ve yabancı ülkede icra edilebilirlik güçlüğüdür.

Bu nedenle kripto varlıklar alanında çalışan hukukçunun temel refleksi şu olmalıdır: Önce varlığın nerede tutulduğunu saptamak, sonra buna uygun usul yolunu seçmek. Merkezi yerli platform mu, yabancı saklama kuruluşu mu, self-custody cüzdan mı, karma bir yapı mı? Dosyanın kaderi çoğu zaman bu ilk soruya verilecek doğru cevaba bağlıdır.

Kısacası, hukukun teknolojiye gecikmeli tepki verdiği doğruysa da kripto varlıkların haczi artık “mümkün mü değil mi” tartışmasından çoktan çıkmıştır. Asıl mesele, hangi araçla, hangi hızla ve hangi ülke hukuku üzerinden sonuç alınacağıdır.