AMERİKAN SEÇİM SİSTEMİ ve BAŞKANIN (TRUMP’ın) VETO HAKKI (2)

Bilinenin aksine ABD’de başkanı halk doğrudan seçmez. Bu görev, seçiciler kurulu adı verilen bir kurula bırakılmıştır. Kurulun özellikleri ve seçim sistemi aşağıdaki gibidir:

ABD'de BAŞKANIN SEÇİMİ: SEÇİCİLER KURULU (ELECTORAL COLLEGE)

Yukarıda da belirttiğimiz üzere ABD Başkanı halk tarafından doğrudan seçilmez. ABD seçim sisteminin Türkiye'den ayrıldığı en önemli noktalardan birisi de budur. Türkiye'de Cumhurbaşkanı, Anayasanın 101’nci maddesi uyarınca halk tarafından doğrudan seçilmektedir. ABD'de ise başkanlık seçimi, halkın oylarının doğrudan başkanlık makamına yansıtıldığı bir sistem değildir. Başkan, anayasal olarak “Seçiciler Kurulu (Electoral College)” adı verilen mekanizma aracılığıyla seçilmektedir. Bu sistemin anayasal dayanağı ABD Anayasasının II. maddesinin 1. bölümüdür. Ayrıca 12’nci anayasa değişikliği ile de başkan ve başkan yardımcısının seçilmesine ilişkin usulü yeniden düzenlemiştir.

Seçiciler Kurulu, fiziksel anlamda sürekli faaliyet gösteren bir kurul veya meclis değildir. Başkanlık seçiminde belirli bir süre için oluşturulan ve eyaletler adına başkanlık oylarını kullanan seçicilerden meydana gelen anayasal bir seçim mekanizmasıdır.

Seçici kurulu toplam 538 seçiciden oluşur. Bu sayı temsilciler meclisindeki 435 üye, senatodaki 100 üye ve Washington DC’nin belirlediği 3 üyeden oluşur. Her eyaletin sahip olduğu seçici sayısı, o eyaletin kongredeki temsilci ve senatör sayılarının toplamına eşittir. Dolayısıyla nüfusu fazla olan eyaletlerin daha fazla seçicisi bulunurken, nüfusu az olan eyaletler de en az iki senatör ve bir temsilci üzerinden üç seçiciye sahip olabilmektedir.

Bir adayın ABD Başkanı seçilebilmesi için 538 seçicinin salt çoğunluğunu, yani en az 270 seçicinin oyunu alması gerekir. Kasım ayında yapılan genel seçim (ara seçim diye de adlandırılmaktadır) sonrası oluşturulan seçiciler aralık ayında kendi eyaletlerinde toplanarak başkan ve başkan yardımcısı için ayrı ayrı oy kullanırlar. Bu oylar tutanak altına alınır ve Kongreye gönderilir. Takip eden ocak ayında temsilciler meclisi ve senato ortak oturumda seçici oylarını sayar. Bu işlemde senato başkanı sıfatıyla başkan yardımcısı oturumu yönetir.

Burada özellikle belirtilmelidir ki başkan yardımcısının seçici oylarının sayımında tek başına sonuç belirleme veya oyları kabul ya da reddetme yetkisi bulunmamaktadır. 2022 tarihli Electoral Count Reform Act ile bu husus daha açık biçimde düzenlenmiştir. Başkan Yardımcısının görevi esas itibarıyla törenseldir ve usule ilişkindir.

Hiçbir aday 270 seçici oyuna ulaşamazsa ne olur? Bu durum ABD seçim sisteminin en dikkat çekici anayasal özelliklerinden biridir. Anayasanın 12’nci değişikliği uyarınca hiçbir başkan adayı seçicilerin çoğunluğunu elde edemezse başkanı seçme yetkisi temsilciler meclisine geçer. Ancak Temsilciler Meclisinde alışılmış oylama yöntemi uygulanmaz. Her eyaletin bir oy hakkı vardır. Örneğin California'nın 52 temsilcisi bulunmasına karşılık bir eyalet olarak tek oy hakkı vardır. Nüfusu az olan bir eyalet de aynı şekilde tek oy kullanır.

Bu seçimde temsilciler meclisinin üçte iki eyalet temsilciliğinin katılımıyla toplanması ve başkan seçimi için eyaletlerin çoğunluğunun oyunun alınması gerekir. Başkan yardımcısı ise bu durumda senato tarafından seçilir. Senatörler ayrı ayrı oy kullanır ve senatonun toplam üye sayısının çoğunluğunun desteği aranır.