KEDERİN KONFORU MU DEĞİŞİMİN CESARETİ Mİ?

Halil Cibran (1883–1931), o dönem Osmanlı toprağı olan Lübnan doğumlu, daha sonra Amerika’da yaşamış ünlü bir yazar, şair ve düşünür. Doğu ile Batı kültürlerini birleştiren eserleriyle dünya çapında tanınan bu filozofun çok değer verdiğim bir sözü var: "Aynı duyguyu paylaşan kederli ruhlar birbirleri ile karşılaştıklarında huzur bulurlar” diyor.

Gerçekten de insan, yalnız olmadığını hissettiğinde dayanma gücü artıyor. Özellikle zor dönemlerde, ortak keder bir tür psikolojik sığınak yaratıyor. O sebeple sosyal medyada paylaşım yapmayı çok önemsiyorum. Pasif agresif bir tutum gibi görünse de klavye paylaşımları küçümsense de aslında verdiğimiz mesaj bence çok önemli. Toplumsal olarak “Aynı gemideyiz” duygusunu paylaşıyoruz. Yalnızlık hissimiz azalıyor, stres seviyemiz düşüyor. Toplumumuzda zor zamanlarda dayanışma kültürü gerçekten güçlü ama yeterli değil.

Sadece birlikte üzülmek, uzun vadede bir çözüm değil. Tam tersine bu davranış acıyı normalleştiriyor, tepki verme refleksimiz zayıflıyor.

Zor zamanlardan geçerken acıyı paylaşmak gibi bir ortak hareketimiz var. Aynı sıkıntıyı yaşayan insanlar birbirlerine yaklaşıyor, dertler ortaklaşıyor, cümleler birbirine benziyor: “Herkes aynı durumda zaten…” deyip ruhumuza iyi gelen ama yerimizde saymamıza neden olan tehlikeli bir duruma sürükleniyoruz. Ortak kederin verdiği huzurun konforunu yaşamaya başlıyoruz.

Bu durum, ilk bakışta bir zayıflık gibi değil, aksine güçlü bir dayanışma örneği gibi görünüyor. Türk toplumunun tarihsel hafızasında dayanışma, yardımlaşma ve “birlikte ayakta kalma” kültürü oldukça derin. Depremlerden ekonomik krizlere, savaşlardan göçlere kadar pek çok zor dönemde insanlar birbirine tutunarak varlığını sürdürmüş. Komşuluk ilişkileri, akrabalık bağları, mahalle kültürü gibi örneklenecek birçok ilişki bir anlamda ortak acıyı taşımayı kolaylaştıran sosyal mekanizmalar.

Ancak burada kritik bir soru ortaya çıkıyor: Bu dayanışma, bizi ileri mi taşıyor yoksa bulunduğumuz yerde mi tutuyor?

Çünkü ortak kederin iki yüzü var.

Birinci yüzü iyileştirici. İnsan, yalnız olmadığını anladığında yükü hafifliyor. Psikolojik olarak güçleniyor, hayata yeniden tutunuyor. Bu; özellikle travmatik olaylar sonrası son derece değerli. İnsanların birbirine sarılması, acıyı paylaşması, birlikte ağlaması; toplumun dağılmasını engelliyor. Bir bakıma bu, sosyal bir “ilk yardım”.

Ama ikinci yüzü daha tehlikeli: Alışıyoruz, normalleştiriyoruz.

İnsan acıya da yoksulluğa da adaletsizliğe de alışıyor. Tepki verme eşiğimiz düşüyor. Sorgulama, yerini kabullenişe bırakıyor. İşte o noktada ortak keder, bir güç olmaktan çıkıp bir tür konfor alanına dönüşüyor.

Türkiye’nin yakın tarihine baktığımızda bu iki yüzü de açıkça görmek mümkün. Büyük afetlerde ortaya çıkan olağanüstü dayanışma, insanların birbirine koşması, yardım seferberlikleri gerçekten göz yaşartacak duygusallıkta. Ancak aynı zamanda, bazı yapısal sorunların yıllarca çözülmeden kalması ve buna gösterdiğimiz tepkisizlik ürkütücü boyutta. Acıyı paylaşmak, çoğu zaman sorunun kaynağına inmeyi geciktiriyor.

Ekonomik zorluklarda da benzer bir tablo yaşıyoruz. Geçim sıkıntısı yaşadıkça birbirimize daha çok yaklaşıyoruz, “İdare etmeliyiz” kültürünü içselleştiriyoruz. Böylece sistemsel problemlerin sorgulanmasını da geri plana itiyoruz. Herkes aynı sıkıntıyı yaşarken, bireysel tepki toplumsal bir harekete dönüşemiyor.

Sorun dayanışmanın kendisinde değil, onun tek başına yeterli görülmesinde.

Oysa sağlıklı bir toplum, üç temel dinamiği aynı anda barındırmalı. Duygu, akıl ve eylem eş zamanlı olarak sistemde mantıklı bir biçimde çalışmalı. Paylaşmanın yanında, sorunları doğru analiz etmeli ve gerekli değişimi sisteme sokmalıyız. Eğer bir toplum sadece duyguda kalırsa, yani sadece hisseder ama düşünmez ve harekete geçmezse, uzun vadede yerinde sayıyor. Bunu son 24 yılda yaşayarak deneyimledik.

Bugün Türkiye’nin ihtiyacı olan şey, dayanışmayı kaybetmeden, onu bir başlangıç noktası olarak görmek ve buradan harekete geçmek. “Hepimiz aynı durumdayız” demek yerine, “Bu durum neden böyle ve nasıl değiştirilebilir?” sorusunu sormanın zamanı geldi de geçiyor.

Toplumsal değişim, bireysel farkındalıkla başlıyor. Önce kendi durumumuzu anlamlandırıyoruz, sonra çevremize bakıyor, en sonunda harekete geçiyoruz. Bu eylemimiz her zaman büyük ve dramatik olmak zorunda değil. Bazen bir fikri dile getirmek, bazen bir haksızlığa itiraz etmek, bazen de doğruyu savunmak bile bir başlangıç oluyor.

Bugün kendimize sormamız gereken soru şu: Biz sadece birlikte üzülerek mi yaşamaya çalışacağız, yoksa birlikte hareket ederek mi ilerleyeceğiz?

Bir toplumun gerçek gücü, ne kadar acıya dayanabildiğiyle değil, o acıyı ne kadar değiştirebildiğiyle ölçülüyor.

Artık, kederin konforundan çıkıp değişimin cesaretine adım atma zamanı geldi. Değişim sandıkla başlamalı ve artık çağın gerektirdiği insanca koşullarda yaşamak istediğimizi her platformda, her fırsatta haykırmalıyız.