Türkiye’de 2022 yılında yürürlüğe giren asgari ücrete kadar gelir ve damga vergisi istisnası, vergi takozunun düşmesinde önemli rol oynadı. Nitekim Türkiye’nin sıralamada birkaç yıl gerilemesi (yani daha düşük vergi takozuna yaklaşması) büyük ölçüde bu düzenlemenin sonucuydu. Ancak sonraki yıllarda vergi dilimlerinin enflasyon oranında güncellenmemesi, bu kazanımın bir kısmını geri aldı
Bir çalışana zam yapılacağı zaman ilk konuşulan şey çoğu zaman bu artışın işverene maliyeti oluyor. Çünkü ücret, yalnızca çalışanın cebine giren net tutardan ibaret değil; vergi ve sosyal güvenlik primleriyle birlikte işverene bir yük doğuruyor.
Bu konu, tüm dünya ülkelerinde çalışma konusu oluşturmuştur. Özellikle OECD ülkelerindeki veriler ülkemizle karşılaştırıldığında ortanın da üstünde bir yerlerde olduğumuzu görebiliriz.
Çalışanın üzerindeki vergi, SGK ve diğer yükler genel olarak işveren tarafından karşılanmaktadır. Bu yük, genel olarak vergi takozu denilen bir kavramla ölçülmektedir.
Nedir vergi takozu?
Vergi takozu, en basit ifadeyle bir çalışanın işverene toplam maliyeti ile eline geçen net ücret arasındaki farkın, toplam maliyete oranıdır. Bu hesaplamaya hem çalışanın ödediği vergiler hem de işverenin katlandığı sosyal güvenlik primleri dâhil edilir. Dolayısıyla bu oran, sadece çalışanın değil, işverenin üzerindeki kamusal yükü de yansıtır.
Türkiye OECD verilerine göre nerede?
Yukarıda yazdığım vergi takozu tablosu sadece Türkiye’ye özgü değil. OECD’nin her yıl yayımladığı Ücretlerin Vergilendirilmesi raporu, bu soruya karşılaştırmalı bir yanıt veriyor. 2026 yılı Raporu 22 Nisan Çarşamba günü öğlen saatlerinde yayımlandı. 2026 raporuna göre, bekâr ve çocuksuz bir çalışan için hesaplanan vergi takozu oranı OECD ortalamasında yüzde 35,1 seviyesinde. Türkiye ise yüzde 40,3 ile 38 ülke arasında 14’üncü sırada yer alıyor.
Başka bir ifadeyle Türkiye ne en ağır ne de en hafif yükün olduğu ülkeler arasında; orta-üst grupta konumlanıyor. Ancak burada kritik bir noktayı gözden kaçırmamak gerekiyor: vergi takozunda ortalarda olmak, çalışanların refah düzeyinin de ortalama olduğu anlamına gelmiyor. Türkiye’de ücretlerin satın alma gücü dikkate alındığında, OECD ülkelerinin önemli bir bölümünün gerisinde kalındığı açık. Yani sorun sadece vergi oranı değil, aynı zamanda ücretin reel değeri.
OECD hesaplamalarında çocuk sayısı, evli ya da bekâr olup olunmaması, düşük ve/veya yüksek ücret gibi kriterler dikkate alınarak farklı olasılıklar değerlendirilip muhtelif istatistikler sunulmaktadır.
Ancak ülkemizde olduğu gibi OECD nezdinde de genel kabul gören hesaplama bekâr ve çocuksuz bir kişinin ücreti üzerinden ödenen her türlü mali külfet ile net ücret dâhil işverene olan yükün oranlanması yöntemidir. Yukarıda belirttiğim hesaplama sistemi birçok ülke nezdinde genel kabul gören vergi takozu hesaplama yöntemidir. İlaveten şu açıklama da önemlidir; Çoğu OECD ülkesinde vergilendirme dönemi takvim yılıdır. Ancak Avustralya’da Temmuz’da; Yeni Zelanda ve Birleşik Krallıkta Nisan ayında başlamaktadır. T24
RSS